Aanmelden Nieuwsbrief

Nieuwe kansen burgerparticipatie (https://zorgbelanggelderland.nl//corona-nieuws/meedoen-in-tijden-van-corona/2020/06/nieuwe-kansen-burgerparticipatie/)

24-06-2020

Nieuwe kansen burgerparticipatie

Het uitdaagrecht vorm geven.

Nieuwe kansen voor burgerparticipatie

Gemeenten moeten binnenkort hun beleid op het gebied van burgerparticipatie herzien. Dit jaar wordt hiertoe waarschijnlijk een wetsvoorstel aangenomen. Gemeenten moeten dan een nieuwe participatieverordening op stellen.  Dit biedt kansen voor bewonersinitiatieven.
We zetten  de mogelijke kansen en gevolgen hiervan voor je op een rijtje.

Vernieuwing van de lokale democratie
Met het wetsvoorstel wil de regering bewoners niet alleen invloed geven op de voorbereiding van het gemeentelijk beleid, maar ook op de uitvoering. Ook wil zij gemeenten de mogelijkheid bieden om de spelregels rond het ‘uitdaagrecht’ vast te leggen. Dit is de Nederlandse term voor het Right To Challenge. Het recht van bewoners om de gemeente uit te dagen als zij denken gemeenschapstaken, bijvoorbeeld groenonderhoud of het leveren van zorg in een wijk, goedkoper en beter te kunnen uitvoeren. 

De regering wil met dit wetsvoorstel, met de officiële naam ‘wetsvoorstel participatie decentraal niveau’, bijdragen aan het versterken en vernieuwen van de lokale democratie. Contact en verbinding met bewoners vindt zij essentieel in het oplossen van maatschappelijke uitdagingen en vraagstukken. Naast formele inspraak betrekken gemeenten inwoners op veel andere manieren. Denk aan burgerfora, burgerpanels, wijkschouwen, wijkbudgetten etc. Dit wetsvoorstel sluit aan op deze ontwikkelingen; het is een aanvulling op de representatieve democratie.

Een nieuwe participatieverordening
De kern van het wetsvoorstel is dat de huidige inspraakverordening wordt verbreed naar een ‘participatieverordening’. Elke gemeenteraad moet expliciet maken op welke wijze en op welke beleidsterreinen zij bewoners wil betrekken in verschillende fasen (voorbereiding, uitvoering en evaluatie) van het beleidsproces. Ook kan de gemeenteraad het uitdaagrecht opnemen in de participatieverordening. Het is aan de raad hoe zij dit doet.

Het is de bedoeling dat het wetsvoorstel eind dit jaar in werking treedt zodat gemeenten tot eind 2021 de tijd hebben om een nieuwe verordening te maken. De VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) doet de suggestie voor een langere overgangstermijn om ook de nieuwe gemeenteraden, die aantreden na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022,
de gelegenheid te geven om mee te denken.

Over het uitdaagrecht
Het uitdaagrecht wordt steeds meer toegepast. Circa 130 gemeenten zijn aan de slag met een vorm van het uitdaagrecht. Slechts een beperkt aantal gemeenten heeft dit in een verordening geregeld.
Het succes van een initiatief lijkt afhankelijk van de mate waarin een gemeente daarvoor openstaat. Het is veel initiatiefnemers niet duidelijk wat de mogelijkheden voor het uitdaagrecht zijn in hun gemeente. De regering vindt het van wezenlijk belang dat gemeenten vast leggen welke ruimte ze bieden aan bewonersinitiatieven en dat de samenleving een grotere rol krijgt in gemeenschapstaken.

De gemeenteraad kan de kaders aangeven waarbinnen inwoners taken van het gemeentebestuur kunnen uitvoeren. Bijvoorbeeld:

  • welke beleidsterreinen komen in aanmerking voor overname van de uitvoering;
  • welke inhoudelijke en procedurele criteria gelden voor de behandeling van verzoeken;
  • welke voorwaarden gelden voor de overdracht van taken.

Maatschappelijke en politieke discussie over bewonersparticipatie
Bij de voorbereiding van de participatieverordening kunnen veel vragen rijzen. Wat is de visie van politieke partijen en gemeenten op bewonersparticipatie en het uitdaagrecht, hoe willen zij er vorm aan geven: komen er nieuwe vormen van participatie, hoe veel ruimte krijgen bewonersinitiatieven? En hoe willen zij bewoners bij de discussie over de nieuwe participatieverordening betrekken: zien zij het opstellen van de verordening louter als een wettelijke plicht of als een goede gelegenheid en uitdaging om (de discussie over) bewonersparticipatie te stimuleren?

Mogelijke betekenis voor bewonersinitiatieven
Het antwoord op de vraag of en hoe gemeenten het uitdaagrecht vorm geven in de nieuwe participatieverordening is van groot belang voor bewonersinitiatieven. Bewoners weten dan immers op welke beleidsterreinen zij kunnen uitdagen en aan welke voorwaarden zij moeten voldoen. Bewonersinitiatieven doen er daarom goed aan zich te mengen in de discussie over de vormgeving van het uitdaagrecht in de participatieverordening. Om zo op termijn hun mogelijkheden voor het overnemen van gemeenschapstaken te maximaliseren.

Meer informatie
Henk Beltman en Stef Harweg, adviseurs programma leefbaarheid Gelderland.
henkbeltman@zorgbelanginclusief.nl
stefharweg@zorgbelanginclusief.nl

Verder lezen?
VNG 'Overwegend positief over wet versterking participatie'

Rijksoverheid wetsvoorstel versterking participatie op decentraal niveau

      

      .