Partnerschap voor ouders en naasten

Bij het ontwikkelen van beleid en het vormgeven van ondersteuning voor kinderen en jongeren met een zorg- of ondersteuningsvraag, wordt vaak gesproken over en met professionals, organisaties en systemen. Maar één cruciale stem ontbreekt nog te vaak: die van de ouders en naasten. Hoe ziet de wereld van familie en naasten eruit wanneer een gezin of kind zich niet volgens de gebruikelijke ontwikkelpaden ontwikkelt? Wat hebben ouders nodig? Hoe kan het ‘zorgsysteem’ beter aansluiten bij het leven van alle dag van deze gezinnen?

We hebben een podcastserie ontwikkeld. Hiermee geven we een podium aan ervaringsverhalen van ouders en laten we zien dat leren en verbeteren begint met luisteren naar de mensen om wie het uiteindelijk gaat: ouders, naasten en gezinnen.

Dank
Deze serie is tot stand gekomen met de inzet van vele ouders en hun vertegenwoordigers. We danken hen voor hun openheid en bereidheid om hun verhaal te vertellen en te delen. Verder danken we KBL (Kwaliteit en blijvend leren) voor de financiële ondersteuning om dit project mogelijk te maken.

Projectteam
Dannie Siebers, senior ervaringsdeskundige
Femke Wonink, projectleider
Joke Stoffelen, senior projectleider

Podcasts luisteren
Ontdek hieronder waar de 8 podcasts over gaan en luister direct.
👇

Twee pleegouders vertellen over hun ervaringen. Pleegouders bieden kinderen veiligheid, rust en stabiliteit op kwetsbare momenten. Zij combineren de dagelijkse zorg voor het kind met samenwerking met biologische ouders, jeugdzorg en andere betrokkenen. Daarbij bewegen zij voortdurend tussen de leefwereld van het kind en de regels van het systeem. De pleegouders noemen dat hokjesdenken. Hoewel zij een grote verantwoordelijkheid dragen, voelen zij zich soms onvoldoende gehoord of betrokken bij beslissingen. Hun perspectief is daarom belangrijk om mee te nemen in de ondersteuning van het kind.

Armoede is complex. Ouders vertellen over de invloed van generatiearmoede op ouderschap. Voor veel ouders in armoede voelt jeugdzorg niet als een vrije keuze, maar als een gevolg van financiële stress en onzekerheid. Zij ervaren dat geldgebrek soms wordt gezien als tekortschietend ouderschap, terwijl zij juist hard vechten voor hun gezin. Hierdoor voelt hulpverlening soms meer als controle dan als steun. Wat zij vaak het meest nodig hebben, zijn rust, vertrouwen en praktische ondersteuning, terwijl armoede vooral een maatschappelijk probleem is en geen gebrek aan betrokkenheid van ouders. “Een dubbeltje zal nooit een kwartje worden.”

Psychische problemen hebben vaak invloed op het hele gezin en kunnen generaties lang doorwerken. Hoewel gevoelens als verdriet, verlies en overbelasting in alle culturen voorkomen, verschillen culturen in de manier waarop hiermee wordt omgegaan. In meer gemeenschapsgerichte culturen ligt de nadruk vaak op familieverantwoordelijkheid, loyaliteit en zorg binnen de familie, terwijl in meer individualistische culturen professionele hulp en zelfstandigheid vaker centraal staan. Daarom is het belangrijk dat hulpverleners oog hebben voor de culturele en familiale context van iedere persoon. In de podcast horen we een familie-ervaringsdeskundige die vaak als enige uit een andere cultuur meepraat in adviesraden.

Door haar eigen ervaringen met jeugdzorg is een jonge moeder vastberaden om haar kinderen de jeugd te geven die zij niet had. Een moeilijke jeugd of een verleden in de jeugdzorg bepaalt niet wat voor ouder iemand kan zijn. Juist persoonlijke ervaringen met onveiligheid, gebrek aan steun of instabiliteit kunnen ouders motiveren om hun eigen kinderen een veilige, liefdevolle en stabiele omgeving te bieden. Ouderschap kan daarbij een kans zijn om negatieve patronen te doorbreken en bewust andere keuzes te maken.

Tegelijkertijd ervaren jonge ouders en ouders met een jeugdzorgverleden regelmatig vooroordelen en wantrouwen. Daarom is het belangrijk dat professionals niet uitgaan van aannames, maar aansluiten bij de behoeften, krachten en mogelijkheden van ouders. Begrip, erkenning, praktische ondersteuning en een luisterend oor kunnen hierbij een groot verschil maken. Hulp vragen moet daarbij worden gezien als een teken van betrokkenheid en kracht, niet als een tekortkoming.

Ouders van een zorgintensief kind ervaren de zorg vaak als een levenslange verantwoordelijkheid die veel impact heeft op hun gezin, gezondheid, werk en toekomst. Zij lopen regelmatig vast in een complex zorgsysteem met regels, leeftijdsgrenzen en weinig maatwerk, en voelen zich niet altijd gehoord als ervaringsdeskundigen van hun eigen kind. Ouders vertellen over hun ervaringen en hoe gebrek aan maatwerk in de aanpak voor hun kind negatieve gevolgen heeft gehad. Hun grootste behoefte is een mensgerichte aanpak met continuïteit, samenwerking, passende ondersteuning en aandacht voor het hele gezin. De grootste zorg blijft vaak: wie zorgt goed voor hun kind als zij dat zelf niet meer kunnen?

In deze podcast vertellen een ervaringsdeskundige en de teamleider van Straatadvocaten in Rotterdam over hoe je als dakloze ouder noodgedrongen leeft van dag tot dag. Ouders die dakloos raken proberen hun kinderen veiligheid en stabiliteit te bieden terwijl zij zelf in grote onzekerheid leven. In contact met hulpverlening ervaren zij vaak angst voor oordeel en moeten zij voortdurend bewijzen dat zij goede ouders zijn. Ondanks deze moeilijke omstandigheden blijven zij zich inzetten voor hun gezin. Wat zij vooral nodig hebben, zijn begrip, stabiliteit en professionals die hen ondersteunen zonder te veroordelen.

Vaders worden soms geconfronteerd met het stereotype dat moeders de hoofdverzorger zijn en vaders vooral een ondersteunende rol hebben. Ze voelen zich vaak niet betrokken, en dan “… ineens ben je vader”. Terwijl moeders gedurende de zwangerschap veel meer geïnformeerd en meegenomen worden. Twee vaders vertellen over Papaspraat, een plek waar Rotterdamse vaders van kleur samenkomen om eerlijke gesprekken te voeren over vaderschap. Want “… vader worden is best eng”. Vaders hebben vooral behoefte aan een onbevooroordeelde blik op hun rol als gelijkwaardige ouder, gericht op het belang van het kind en de daadwerkelijke betrokkenheid van beide ouders.

Bij uithuisplaatsing komen ouders in een afhankelijk positie tegenover jeugdzorgprofessionals, wat hen het gevoel kan geven dat hun stem niet altijd gelijkwaardig wordt meegenomen. Ze ervaren schaamte en zijn voorzichtig in contact, uit angst verkeerd begrepen te worden. Tegelijk willen ze samenwerken en betrokken blijven bij beslissingen over hun kind. Twee moeders vertellen over hoe ze worstelen met hun ouderschap na de uithuisplaatsing van hun kinderen. Achter de spanning schuilt vooral de behoefte om als ouder in de zorg te worden gezien, niet als probleem.

Als bestuurslid van de Vereniging van Ervaringsdeskundigen is Dannie Siebers op zoek gegaan naar de verhalen achter de inzet van familie-ervaringsdeskundigen.

In deze podcast staan de ervaringen van familieleden en naasten centraal. 

“Ik zorg al veertig jaar voor mijn zieke partner.” – “Mijn kind wil niet meer leven.” – “Als de ambulance door mijn wijk rijdt, denk ik altijd: als er maar niets is gebeurd met mijn vrouw, en haast ik me terug naar huis.”

Deze krachtige uitspraken van familieleden verwoorden treffend de impact van langdurige zorg en forse emotionele belasting. Ze benadrukken de dringende behoefte aan ondersteuning door familie-ervaringsdeskundigen. Maar waarom is deze ondersteuning zo essentieel? En hoe kunnen familie-ervaringsdeskundigen ervoor zorgen dat families ruimte krijgen voor hun eigen herstelproces binnen de dagelijkse zorgpraktijk?